Thời kì Hiện Đại

Giai đoạn lịch sử

• Thời kỳ Pháp thuộc (1858– 1945)
• Kháng chiến chống Pháp (1946– 1954)
• Chiến tranh Việt Nam (1955– 1975)
• Thời kỳ đầu sau thống nhất (1976- 1986)
• Thời kỳ đổi mới (1986– nay)


Hình 1: Liên quân Pháp- Tây Ban Nha nổ súng mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam

1. Thời kì Pháp thuộc (1858-1845)

  a. Giai đoạn xâm lược và áp đặt ách thống trị (1858–1884):

• 1858: Pháp nổ súng đánh Đà Nẵng, mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam.
• 1862: Ký Hiệp ước Nhâm Tuất, triều đình Huế nhượng 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp.
• 1867: Pháp chiếm 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ mà không tốn một viên đạn.
• 1873 & 1882: Pháp đánh chiếm Hà Nội.
• 1884: Ký Hiệp ước Patenôtre, nhà Nguyễn chính thức thừa nhận nền bảo hộ của Pháp trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

  b. Giai đoạn củng cố bộ máy cai trị (1884-1918)

• Thực dân Pháp chia Việt Nam thành 3 kỳ: Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ.
• Thiết lập bộ máy hành chính, quân sự và hệ thống giáo dục kiểu Pháp.
• Bóc lột nhân công và tài nguyên thông qua chính sách khai thác thuộc địa (đợt 1: 1897–1914).

Hình 2: Vua Hàm Nghi- Tôn Thất Thuyết lãnh đạo Phong trào Cần Vương

  c. Các phong trào yêu nước chống Pháp

• Phong trào Cần Vương (1885–1896): do vua Hàm Nghi và các văn thân lãnh đạo.
• Khởi nghĩa Yên Thế (1884–1913): do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo.
• Phong trào Đông Du (1905): do Phan Bội Châu lãnh đạo.
• Phong trào Duy Tân (1906–1908): do Phan Châu Trinh khởi xướng.
• Khởi nghĩa Yên Bái (1930): do VN Quốc dân Đảng tổ chức.

  d. Giai đoạn phát triển tư tưởng vô sản và cách mạng (1919–1945)

• 1919–1930: Tư tưởng Mác – Lênin được truyền bá. Nguyễn Ái Quốc gửi "Yêu sách của nhân dân An Nam" tới Versailles (1919).
• 1930: Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (3/2), đánh dấu bước ngoặt mới cho phong trào cách mạng.
• 1930–1931: Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.
• 1941: Mặt trận Việt Minh được thành lập.
• 9/3/1945: Nhật đảo chính Pháp, Pháp mất quyền ở Đông Dương.
• 8/1945: Cách mạng Tháng Tám thành công, lật đổ chế độ thực dân – phong kiến.
• 2/9/1945: Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, kết thúc hơn 80 năm Pháp đô hộ.

Hình 3: Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập- khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa

2. Kháng chiến chống Pháp (1946-1954)

  a. Bối cảnh

• 2/9/1945: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.
• Tháng 9/1945 – 12/1946: Pháp quay lại xâm lược miền Nam, sau đó mở rộng ra Bắc.
• 19/12/1946: Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi Toàn quốc kháng chiến – mở đầu cuộc kháng chiến chống Pháp.

  b. Diễn biến chính

• Giai đoạn 1: 1946–1949 – Cầm cự và bảo toàn lực lượng
  • Tập trung đáng du kích, tiêu hao sinh lực địch
  • Tổ chức chiến tranh nhân dân, di tản, tiêu thổ kháng chiến.
  • Mở các chiến dịch nhỏ như Việt Bắc thu – đông 1947 (đánh bại cuộc tấn công lớn của Pháp).
• Giai đoạn 2: 1950–1953 – Phản công chiến lược
  • Chiến dịch Biên giới (1950): phá vòng vây, khai thông đường viện trợ từ Trung Quốc
  

  Hình 4: Chiến thắng Điện Biên Phủ

  • Đẩy mạnh chiến tranh chính quy, đánh bại các cuộc càn quét của Pháp.
  • Tổ chức nhiều chiến dịch quy mô lớn: Trung Du, Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào.
• Giai đoạn 3: Tổng phản công và quyết chiến:
  • 1953: Quân ta mở các chiến dịch phân tán lực lượng địch (Chiến dịch Thượng Lào, Bắc Tây Nguyên...).
  • 1954: Pháp tập trung quân về Điện Biên Phủ, lập căn cứ mạnh với ý định quyết chiến.
  • 13/3 – 7/5/1954: Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, hơn 16.000 quân Pháp bị bắt sống hoặc tiêu diệt.

  c. Kết quả

• Hiệp định Genève được ký kết (20/7/1954):
• Pháp công nhận chủ quyền và rút khỏi Việt Nam.
• Việt Nam tạm thời chia cắt ở vĩ tuyến 17.

3. Chiến tranh Việt Nam (1955-1975)

  a. Nguyên nhân

• Sau Hiệp định Genève 1954, Việt Nam tạm thời chia đôi ở vĩ tuyến 17 để chuẩn bị cho tổng tuyển cử thống nhất đất nước vào năm 1956.
• Chính quyền Ngô Đình Diệm ở miền Nam, được Mỹ hậu thuẫn, từ chối tổng tuyển cử, đàn áp lực lượng yêu nước.
• Miền Bắc quyết định ủng hộ lực lượng cách mạng miền Nam để đấu tranh thống nhất đất nước bằng vũ trang.

  b. Diễn biến chính

• Giai đoạn 1955-1964:
  • Xung đột chủ yếu giữa chính quyền miền Nam và lực lượng du kích Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam.
  • Mỹ gửi cố vấn quân sự, tăng cường viện trợ cho miền Nam.
• Giai đoạn 1965–1968 (Chiến tranh cục bộ):
  • Mỹ trực tiếp đưa hơn 500.000 quân vào Việt Nam, sử dụng không quân, pháo binh và vũ khí hiện đại.
  

  Hình 5: Xe tăng húc đổ cổng dinh đọc lập

  • Nhiều trận đánh lớn như: Ba Gia, Ấp Bắc, Vạn Tường...
  • Tết Mậu Thân 1968: Quân Giải phóng bất ngờ tấn công đồng loạt khắp miền Nam, gây chấn động dư luận Mỹ.
• Giai đoạn 1969–1973 (Việt Nam hóa chiến tranh):
  • Sau thất bại Mậu Thân, Mỹ chuyển sang rút quân và giao chiến tranh lại cho quân đội Sài Gòn.
  • Tiếp tục oanh tạc miền Bắc, gây thảm khốc (Điện Biên Phủ trên không, 12/1972).
  • Hiệp định Paris được ký ngày 27/1/1973, Mỹ cam kết rút hết quân và ngừng can thiệp.
• Giai đoạn 1973–1975 (Tổng tấn công giải phóng):
  • Quân Giải phóng tiến hành các chiến dịch lớn: Tây Nguyên, Huế – Đà Nẵng.
  • Chiến dịch Hồ Chí Minh (4/1975) giải phóng Sài Gòn.
  • 30/4/1975: Chính quyền Sài Gòn đầu hàng vô điều kiện → đất nước hoàn toàn thống nhất.

  c. Kết quả

• Việt Nam thống nhất, chấm dứt 21 năm chia cắt.
• Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn khắc phục hậu quả chiến tranh.

4. Thời kỳ đầu sau thống nhất (1976- 1986)

  Đặc điểm chính

• Đất nước bị tàn phá nặng nề: kinh tế kiệt quệ, hạ tầng đổ nát, hơn 3 triệu người chết và bị thương sau chiến tranh.
• Chính phủ thực hiện chính sách cải tạo XHCN: quốc hữu hóa công – thương nghiệp ở miền Nam, hợp tác hóa nông nghiệp.
• Bị bao vây cấm vận bởi Mỹ và phương Tây (từ 1979).
• Xung đột biên giới:
  • Chiến tranh biên giới Tây Nam (chống Khmer Đỏ, 1978–1989).
  • Chiến tranh biên giới phía Bắc (với Trung Quốc, 1979).

  Kết quả

• Kinh tế trì trệ, lạm phát rất cao, đời sống nhân dân khó khăn nghiêm trọng.

5. Thời kỳ đổi mới (1986– nay)

  1986 – Đổi mới toàn diện

• Đại hội VI của Đảng (1986) khởi xướng đường lối Đổi mới: chuyển từ kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng XHCN.
• Mở cửa, thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển kinh tế tư nhân.

  1990s – Hòa bình & thiết lập quan hệ quốc tế

• Bình thường hóa quan hệ với Mỹ (1995).
• Gia nhập ASEAN (1995).
• Ký nhiều hiệp định thương mại quốc tế.

  2000s – Tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ

• Gia nhập WTO (2007).
• Việt Nam trở thành nền kinh tế đang phát triển nhanh, thu hút FDI, tăng trưởng bình quân 6–7%/năm.
• Xóa đói giảm nghèo hiệu quả

  2010 đến nay – Hội nhập sâu rộng

• Giữ vững ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế tương đối ổn định.
• Đối mặt với các thách thức mới như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, dân số già và cạnh tranh chiến lược quốc tế.
• Đối mặt với các thách thức mới như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, dân số già và cạnh tranh chiến lược quốc tế.